Hoe maak je een vogelvriendelijke tuin in Nederland?

Vogels komen op drie dingen af: bereikbaar voedsel, schoon water en een veilige plek om te nestelen of te schuilen. Bied je die drie samen aan, dan zie je binnen een paar weken meer activiteit, ook in een kleine tuin. Ontbreekt een van de drie, dan blijven vogels vaak op afstand, hoeveel voer je ook neerzet. Hieronder staat per maatregel wat je concreet doet en welke vogels erop reageren.

Voedsel bieden: welk voer trekt welke vogels aan

• Koolmees en pimpelmees: vetbollen, pinda's uit een vetnet, zonnepitten
• Roodborst en winterkoning: meelwormen, fijne zaadmengsels, kleine stukjes kaas
• Merel en zanglijster: appels, rozijnen, bessen die je op de grond legt
• Huismus: gemengd graanzaad en gierst uit een voederhuisje
• Vink en groenling: zonnepitten en niger zaad uit een voedersilo

Zet voer in een voederhuisje of -silo, niet los op de grond. Voer op de bodem wordt snel vochtig, trekt ratten aan en kan schimmels bevatten die vogels ziek maken. Kies een plek op minstens 1,5 meter van dichte struiken, zodat een kat zich er niet ongezien kan verschuilen, maar wel dicht genoeg bij beschutting zodat vogels snel weg kunnen vliegen. Was voederplekken elke 1 tot 2 weken met heet water. Voer intensief van oktober tot en met maart, als natuurlijk voedsel schaars is. Voer je ook in de zomer, gebruik dan geen hele pinda's in de dop: jonge vogels kunnen zich daarin verslikken. Begin je met bijvoeren, houd dit dan consequent aan, want vogels raken gewend aan een vaste voederplek.

Water: vogelbad en drinkplekken inrichten

Een vogelbad hoeft niet diep te zijn. Een waterdiepte van 5 tot 10 centimeter aan de rand, aflopend naar het midden, is genoeg om te drinken en te baden. Plaats het bad op een open plek met vrij zicht naar de omgeving, op minstens 2 meter van dichte begroeiing, zodat vogels een sluipende kat op tijd zien. Ververs het water elke 2 tot 3 dagen, vaker bij warm weer, want stilstaand water trekt algen en muggenlarven aan. In de winter houd je het water ijsvrij door er 's ochtends warm water bij te gieten. Gebruik nooit antivries of zout om bevriezing tegen te gaan, dat is schadelijk voor vogels. Een ondiepe schaal werkt net zo goed als een aangekocht vogelbad.

Nestgelegenheid: nestkasten per vogelsoort

• Koolmees: gesloten kastje met een invliegopening van doorgaans 32 millimeter, volgens de richtlijnen van Vogelbescherming Nederland
• Pimpelmees: gesloten kastje met een kleinere opening van doorgaans 28 millimeter
• Huismus: groepje van 3 tot 5 kastjes dicht bij elkaar, want mussen broeden graag in kolonies
• Roodborst en winterkoning: half open kastje, verstopt in dichte begroeiing laag bij de grond
• Merel en heggenmus: geen kastje nodig, wel dichte struiken of klimplanten als nestplek

Inheemse planten die vogels voedsel en schuilplaats geven

• Lijsterbes: bessen in de nazomer en herfst voor merels, spreeuwen en zanglijsters
• Meidoorn: doornige, dichte struik die winterkoningen en heggenmussen beschutting biedt, met bessen tot in de winter
• Vlier: bloemen trekken in de zomer insecten aan, bessen voeden roodborst en merel in het najaar
• Hulst: wintergroen en dicht, met bessen die pas in de winter rijp worden
• Wilde roos: bottels blijven de hele winter aan de struik als voedsel voor vinken en groenlingen

Een strook met bloeiende kruiden en een stukje ruig, ongemaaid gras levert extra insecten op. Dat is vooral in het voorjaar en de vroege zomer belangrijk voor mezen en roodborstjes, die hun jongen grotendeels met insecten voeren en niet met zaad. Door een besdragende struik te combineren met een insectenvriendelijke border heeft je tuin in elk seizoen een andere voedselbron: insecten in het voorjaar en de zomer, bessen en zaden in de herfst en winter.

1. 1

   Bepaal wat je tuin nu mist

   Zie je weinig vogels bij het voederhuisje, begin dan met voer en water. Komen er wel vogels maar geen nesten, voeg dan een nestkast toe.

2. 2

   Plaats voer en water

   Zet een voederhuisje en een ondiep bad op een rustige, deels beschutte plek, minstens 2 meter van dichte struiken.

3. 3

   Hang een nestkast op

   Kies een kasttype dat past bij de vogels die je al ziet en hang deze vóór februari op, uit bereik van katten.

4. 4

   Plant voor de lange termijn

   Voeg in het najaar of het vroege voorjaar een inheemse besdragende struik toe, zoals lijsterbes of vlier, voor voedsel in de jaren die volgen.

5. 5

   Houd het onderhoud bij

   Vervang water elke 2 tot 3 dagen, maak voederplekken wekelijks schoon en voer consequent door tot en met maart.