Welke vogels komen in Nederlandse tuinen voor?

Elke tuinvogel heeft een eigen combinatie van grootte, kleur en gedrag waaraan je hem kunt herkennen. Let eerst op de plek waar de vogel zich ophoudt: op de grond, in een struik of bij het voederhuisje. Kijk daarna naar kleurpatroon en formaat, en pas als laatste naar het geluid. Die volgorde werkt in de praktijk het beste, omdat je silhouet en kleur vaak eerder opvallen dan zang.

• Merel: mannetje glanzend zwart met een oranjegele snavel, vrouwtje donkerbruin met lichte, gestreepte borst. Ongeveer 24 tot 25 cm, een van de grotere tuinvogels. Scharrelt vaak op de grond tussen bladeren, jaar rond aanwezig.
• Koolmees: geel met zwarte kop, witte wangen en een zwarte band over de borst. Ongeveer 14 cm. Veel bij voederhuisjes en in struiken, jaar rond te zien.
• Pimpelmees: kleiner dan de koolmees, ongeveer 11 cm, met blauwe kruin en gele borst zonder brede zwarte band. Beweeglijk, hangt vaak ondersteboven aan dunne takjes, jaar rond aanwezig.
• Roodborst: oranjerode borst en gezicht, olijfbruine rug, rond silhouet, ongeveer 14 cm. Blijft dicht bij de grond en bij struiken, vaak alleen of in paar, jaar rond in de tuin.
• Winterkoning: heel klein, 9 tot 10 cm, rondbruin lichaam met opstaand staartje. Verstopt zich in dichte, lage begroeiing en heggen, jaar rond maar schuw en lastig lang te zien.
• Spreeuw: iets kleiner dan een merel, glanzend zwart met groene en paarse glans en witte spikkels, vooral zichtbaar in de winter. Vaak in groepen op het gazon, jaar rond met grotere groepen in de nazomer en herfst.
• Houtduif en Turkse tortel: houtduif is groot en grijs met een witte vlek in de hals, ongeveer 40 cm. Turkse tortel is kleiner en zandkleurig met een zwarte halsring. Beide jaar rond, vaak op daken, in bomen of op de grond onder de voederplek.

Geluid en gedrag bevestigen wat je al zag. De merel zingt melodieus vanaf een hoog punt, vooral vroeg in de ochtend en bij avondschemering, en laat bij onraad een scherp tikkend geluid horen. De koolmees herhaalt een tweetonig 'tsjie-tsjie-tsjie', terwijl de pimpelmees hoger en sneller klinkt. De roodborst zingt het hele jaar door, ook in de winter, met een heldere maar wat ijle melodie. De winterkoning is verrassend luid voor zijn formaat en laat vanuit dichte begroeiing een snel, rollend gekwetter horen. Spreeuwen imiteren graag andere geluiden en klinken vaak mechanisch of ratelend. Houtduiven laten een dof 'roekoe-roekoe' horen, Turkse tortels een monotoon herhaald 'koeroe-koeroe-koe'.

Wat een vogel eet, vertelt veel over zijn rol in de tuin. Merels zoeken wormen en insecten in gazon en border en eten in het najaar bessen. Kool- en pimpelmezen vangen in het broedseizoen grote hoeveelheden rupsen en insectenlarven, wat helpt bladvreters onder controle te houden, en schakelen in de winter over op zaden en vetrijk voer. Roodborstjes jagen op insecten en kleine ongewervelden vlak bij de grond. Winterkoninkjes zoeken spinnen en insecten tussen dichte begroeiing. Spreeuwen prikken met hun snavel in het gazon naar engerlingen en emelten en eten daarnaast fruit. Duiven leven vooral van zaden, graan en plantaardig materiaal.

Je tuin wordt aantrekkelijker voor deze vogels met dichte, doornige struiken om te schuilen en te broeden, inheemse bessendragende beplanting voor voedsel in het najaar en een ondiepe waterbak om te drinken en te baden. Snoei dichte hagen en struiken niet tussen half maart en half juli, omdat veel tuinvogels dan broeden. Vermijd chemische bestrijdingsmiddelen in gazon en border, zodat er voldoende insecten en wormen overblijven als voedsel. Wil je juist minder vogels bij bijvoorbeeld een moestuinbed, dek zaailingen dan af met fijnmazig gaas in plaats van met verjaagmiddelen.