Afwatering aanleggen bij een nieuwe tuin: zo voorkom je plasvorming

Een tuin die na een regenbui plassen houdt of waarin je schoenen wegzakken in de border, heeft meestal een afwateringsprobleem dat je bij de aanleg kunt voorkomen. Door eerst de waterhuishouding van je perceel te analyseren, daarna het terrein op hoogte te brengen, de bodem te verbeteren en pas als laatste stap eventueel drainage aan te leggen, voorkom je dat regenwater blijft staan. Deze aanpak werkt op klei, zand en veen, al verschilt de intensiteit van de maatregelen per grondsoort.

Zo herken je een tuin die te nat blijft

Je herkent een tuin met afwateringsproblemen vaak aan plassen die een dag of langer na regen nog zichtbaar zijn, aan een border waarin de grond blijvend donker en drassig aanvoelt, of aan gras dat op dezelfde plek steeds vergeelt en dun blijft staan. Ook een muffe geur bij het omspitten van de grond kan wijzen op een zuurstofarme, verzadigde bodem. Op zwaardere kleigrond zie je dit sneller dan op zandgrond, omdat klei water veel langzamer doorlaat.

Stap 1: analyseer de waterhuishouding van je tuin

Voordat je grond verzet, breng je in kaart hoe water zich nu gedraagt. Graaf op een paar plekken een gat van ongeveer 30 centimeter diep en vul dit met water. Zakt het waterpeil binnen een uur merkbaar, dan is de bodem redelijk doorlatend. Blijft het water na enkele uren nog grotendeels staan, dan heb je te maken met een slecht doorlatende ondergrond, vaak klei of samengedrukte grond onder een nieuwbouwwoning. Kijk ook op de grondwaterkaart van je waterschap voor de gemiddelde grondwaterstand in jouw regio. Deze standen verschillen sterk per regio en per seizoen, dus ga uit van de actuele situatie bij je eigen waterschap in plaats van een landelijk gemiddelde.

• Klei: houdt water lang vast, droogt in het voorjaar langzaam op en wordt in droge zomers hard en gebarsten.
• Zand: laat water snel door, droogt snel uit en houdt van nature weinig vocht en voedingsstoffen vast.
• Veen: houdt veel water vast, zakt bij ontwatering in en heeft van nature een hoge grondwaterstand, vooral in West en Noord Nederland.

Stap 2: gebruik hoogteverschillen om water af te voeren

Zodra je weet waar het water nu blijft staan, breng je het terrein op afschot: een lichte helling die water van de woning en verharding af, richting een border, greppel of infiltratiezone laat lopen. Een afschot van ongeveer 1 tot 2 centimeter per meter is voor een tuin meestal voldoende en is met het blote oog nauwelijks zichtbaar. Zorg dat het maaiveld direct langs de gevel altijd afloopt richting de tuin, nooit andersom, om vocht tegen de muur te voorkomen. Het laagste punt van de tuin kun je vervolgens inrichten als infiltratiezone, bijvoorbeeld met vochtminnende beplanting.

Stap 3: bodem verbeteren, afhankelijk van je grondsoort

Een betere bodemstructuur zorgt dat water sneller wegzakt in plaats van boven op de grond te blijven staan. De aanpak verschilt per grondsoort.

• Kleigrond: werk in het najaar of vroege voorjaar grof organisch materiaal in, zoals compost of scherp zand, tot minstens 20 centimeter diep. Dit maakt de structuur losser en verbetert de doorlatendheid.
• Zandgrond: werk compost of goed verteerde mest in om water en voedingsstoffen langer vast te houden, anders spoelt water te snel weg.
• Veengrond: beperk verdere inklinking door de grond niet dieper te bewerken dan nodig en verhoog waar mogelijk het maaiveld met een laag teelaarde in plaats van de veenlaag zelf te bewerken.
• Bewerk de grond nooit als hij drijfnat is: je verdicht de bodem dan juist verder, met als gevolg nog slechtere afwatering.

Stap 4: drainage aanleggen als natuurlijke afwatering niet genoeg is

Blijft er ondanks afschot en bodemverbetering water op het laagste punt van de tuin staan, dan is een drainagesysteem de volgende stap. Dit is vooral aan de orde op kleigrond met een hoge grondwaterstand of in tuinen die grenzen aan een verharde inrit of achterpad waar regenwater geen kant op kan.

1. 1

   Bepaal het lozingspunt

   Kies waar het drainagewater naartoe moet: een regenwaterriool indien aanwezig, een sloot, of een infiltratiekrat verderop in de tuin. Loos nooit rechtstreeks op het riool voor vuil water, dat is in veel gemeenten niet toegestaan.

2. 2

   Graaf sleuven op afschot

   Graaf sleuven van ongeveer 40 tot 60 centimeter diep met een afschot van minimaal 1 centimeter per meter richting het lozingspunt.

3. 3

   Leg drainagebuis en filterzand

   Leg een geperforeerde drainagebuis met doorlaatbare kous op een laag grof zand of grind, en dek de buis af met nog een laag grind voordat je de sleuf verder aanvult met grond.

4. 4

   Sluit aan en test

   Sluit de buis aan op het lozingspunt en giet water in de sleuf om te controleren of het wegloopt zoals bedoeld, voordat je de sleuf definitief dichtwerkt.

Oppervlaktedrainage of ondergrondse drainage: wat kies je?

Oppervlaktedrainage bestaat uit greppels, een verdiepte border of een drainagegoot op het laagste punt van een terras, en voert regenwater direct af over of net onder het maaiveld. Dit is de eenvoudigste en goedkoopste oplossing en volstaat vaak op zandgrond of bij een beperkt hoogteverschil. Ondergrondse drainage met buizen is nodig wanneer de bodem zelf slecht doorlatend is, zoals bij kleigrond of een structureel hoge grondwaterstand, en wanneer oppervlakkige maatregelen het water niet snel genoeg wegkrijgen. Deze aanpak vraagt meer grondwerk en is duurder in aanleg, maar werkt structureler bij een blijvend natte ondergrond.

Zelf doen of een specialist inschakelen?

Terrein op afschot brengen, bodem verbeteren en eenvoudige oppervlaktedrainage kun je met een spade, kruiwagen en wat grondverzet prima zelf uitvoeren. Bij ondergrondse drainage die moet aansluiten op het gemeentelijk regenwaterriool, bij een tuin met een structureel hoge grondwaterstand, of wanneer je twijfelt over de juiste afschotrichting bij een complex hoogteverschil, is advies van een hovenier of drainagespecialist verstandig. Zij kunnen ook beoordelen of een pomp nodig is wanneer natuurlijk afschot niet mogelijk is.