Hoe verwijder je onkruid en verwilderde begroeiing uit een verwaarloosde tuin?

Beoordeel eerst wat er in de tuin staat

Voordat je begint met wieden, loop je de tuin door en verdeel je wat je ziet in vier categorieen. Hoog onkruid zoals brandnetel, distel en kaardebol groeit vaak tot boven kniehoogte en valt met een schaar of sikkel snel terug te knippen. Laag, kruipend onkruid zoals zevenblad, hondsdraf of kruipende boterbloem vormt vaak een dichte mat over de bodem. Houtige zelfzaai van bijvoorbeeld esdoorn, vlier of braam wortelt dieper en vraagt zagen of stevig uitsteken. In de meeste verwaarloosde tuinen tref je een mix van deze drie aan, en die mix bepaalt in welke volgorde je werkt en welk gereedschap je pakt.

Maak een plan: groot naar klein, rand naar midden

Werk niet kris kras door de tuin, maar volg een vaste route. Verwijder eerst het grote en houtige materiaal, dood hout en opgeschoten zaailingen van bomen, voordat je aan het lage onkruid begint. Zolang er dikke takken en jonge boompjes tussen het onkruid staan, blijft overzicht houden lastig en werk je jezelf in de weg. Begin daarna bij de rand van de tuin, langs schutting, border of pad, en werk richting het midden. Zo houd je steeds een opgeruimd stuk grond achter je en zie je voortgang, in plaats van dat je overal een beetje begint zonder ooit een hoek af te ronden.

Stap voor stap: zo ruim je de tuin op

1. 1

   Verwijder dood hout en grote zelfzaai

   Zaag omgevallen takken, dode struiken en opgeschoten boomzaailingen tot op de grond af. Gebruik een handzaag of takkenschaar voor stammetjes tot ongeveer 4 cm doorsnede, en zet een grotere zaag in voor dikker hout. Je bent klaar met deze stap als er geen stevig, houtig materiaal meer boven het onkruid uitsteekt.

2. 2

   Knip of maai hoog onkruid terug

   Knip stengels van brandnetel, distel en soortgelijk hoog onkruid terug tot een paar centimeter boven de grond met een heggenschaar of sikkel. Voer het afgeknipte materiaal direct af, want laten liggen vertraagt de volgende stap en kan zaad alsnog laten vallen. Klaar is deze stap zodra je de bodem eronder kunt zien.

3. 3

   Steek diepwortelende planten volledig uit

   Gebruik een steekschop of smalle onkruidsteker om planten met een penwortel, zoals paardenbloem en distel, met wortel en al los te wrikken. Werk de schop schuin naast de plant de grond in en beweeg hem los voordat je trekt. Je hebt de wortel volledig verwijderd als je geen dikke, afgebroken punt in de grond achterlaat.

4. 4

   Verwijder kruipend onkruid en wortelmatten

   Steek dichte matten van zevenblad, hondsdraf of kweekgras laagsgewijs af met een scherpe steekschop, zodat de wortels loskomen van de bodem eronder. Zeef bij hardnekkige plekken met kweekgras of akkerwinde de bovenste 10 tot 15 cm grond met een grove zeef, en herhaal dit wanneer het onkruid binnen twee weken opnieuw uitloopt. Voer uitgezeefde wortelresten af met het groenafval, niet via je eigen compostbak. Je bent klaar met deze stap als er geen wortelstukken meer zichtbaar zijn in de losgewerkte grond.

Verschillende soorten onkruid vragen een andere aanpak

Niet elk onkruid reageert hetzelfde op wieden, en dat verschil bepaalt of je klaar bent na een keer of dat het binnen enkele weken terugkomt.

• Diepe penwortel, zoals paardenbloem en distel: de plant loopt opnieuw uit uit een achtergebleven wortelstuk, dus steek de volledige wortel uit in plaats van de bovengrondse rozet af te trekken.
• Kruipende wortelstok, zoals kweekgras en akkerwinde: elk stukje wortel dat in de grond achterblijft, kan een nieuwe plant vormen. Zeef de grond bij hardnekkige plekken en voer wortelresten af in het groenafval, niet op de eigen compostbak.
• Dichte bodembedekkende matten, zoals klimop of zevenblad: hier werkt laagsgewijs afsteken met een scherpe schop vaak sneller dan losse planten uittrekken, omdat de wortels onderling verweven zijn.

Eenmalig opruimen versus blijvend tegenhouden

Opruimen en voorkomen zijn twee aparte stappen. Opruimen betekent dat je verwijdert wat er nu staat: het hoge onkruid, de zelfzaai en de wortelmatten. Voorkomen betekent dat je de grond zo achterlaat dat nieuw onkruidzaad minder kans krijgt om te kiemen en dat zelfzaai zich niet opnieuw vestigt. Een tuin die je eenmalig schoonmaakt zonder de bodem af te dekken, zie je binnen een groeiseizoen weer dichtgroeien, zeker op grond die al jaren open ligt en dus vol onkruidzaad zit.

Hoeveel tijd en werk kost het echt

De inspanning hangt vooral af van de oppervlakte, de dichtheid van de begroeiing en de grondsoort. Een kleine, matig verwilderde voortuin ruim je vaak binnen een paar dagdelen op. Een achtertuin van enkele tientallen vierkante meters met dichte, houtige zelfzaai en verweven wortelmatten vraagt realistisch meerdere dagdelen, verspreid over enkele weken, mede omdat je tussendoor afval moet afvoeren en de grond na regen soms te nat is om goed te bewerken. Op zware kleigrond blijft de bodem na regenval langer plakkerig en zwaar, waardoor wieden en spitten meer kracht kost dan op zandgrond.

Wanneer schakel je hulp of gereedschap in

Handwerk volstaat in de meeste tuinen tot zo'n 100 vierkante meter, mits de begroeiing niet overwegend uit dikke houtige stammen bestaat. Overweeg extra hulp of gehuurd gereedschap bij dichte bramenstruweel met stammen dikker dan een paar centimeter, bij een oppervlakte die in je eentje niet binnen een redelijk aantal weekenden te doen is, of bij een talud waar veilig werken met een zaag lastig is. Een kettingzaag of bosmaaier is dan sneller, maar vraagt ervaring en beschermingsmiddelen; twijfel je over de veiligheid, huur dan iemand in met ervaring in plaats van zelf een onbekend apparaat te gebruiken.

Begin niet met alles tegelijk, maar kies vandaag een hoek van de tuin en werk die volgens de volgorde hierboven helemaal af: eerst het grove en houtige materiaal weg, dan het hoge onkruid terugknippen, daarna wortels uitsteken en afsluiten met een laag mulch. Zodra die eerste hoek klaar is, herhaal je dezelfde route voor het volgende stuk, tot de hele tuin is gedaan.